Wie een kleine winkel heeft, koopt vaak in op gevoel. Er is iets op, je bestelt het bij. Er komt een mooie partij voorbij, je pakt hem mee. Dat werkt tot het moment dat je in november ziet dat er geen ruimte meer is voor de kerstvoorraad, omdat het geld in september al in de schappen is gaan zitten. Een inkoopbudget voor het hele jaar voorkomt dat. Niet als keurslijf, wel als kaart waarop je ziet waar je staat.
Dit stuk laat zien hoe je als kleine winkel je inkoopbudget plant, met wat je al weet en zonder ingewikkelde software. Een vel papier of een eenvoudig rekenblad is genoeg.
Begin bij wat je vorig jaar verkocht
Het beste vertrekpunt is je eigen verkoop van het afgelopen jaar, per maand. Je kassasysteem of je boekhouding heeft die cijfers. Zet ze onder elkaar: januari tot en met december, met per maand de omzet.
Heb je nog geen volledig jaar, neem dan wat je hebt en vul de rest aan met een voorzichtige schatting. Een winkel die in het voorjaar begon, weet nog niet hoe december loopt. Reken dan liever iets te laag dan te hoog; een tekort kun je bijbestellen, een overschot moet je kwijt.
Kijk daarna naar het patroon. Bijna elke winkel heeft drukke en rustige maanden. Voor een cadeauwinkel is december anders dan februari, voor een tuinwinkel april anders dan november. Dat patroon bepaalt straks wanneer je inkoopt.
Van verkoop naar inkoopbudget
Je inkoopbudget is niet gelijk aan je verwachte omzet. Je koopt in tegen een inkoopprijs, en je wilt aan het eind van de periode niet met lege schappen zitten. Daarom reken je per maand zo:
- Neem de verwachte omzet van die maand.
- Reken die terug naar inkoopwaarde met je gemiddelde marge. Ken je die niet precies, neem dan wat je boekhouding over vorig jaar zegt.
- Tel erbij wat je aan het eind van de maand nog op voorraad wilt hebben, en trek eraf wat er aan het begin al lag.
Wat overblijft, is wat je die maand moet inkopen. Doe dat voor alle twaalf maanden en je hebt je inkoopbudget voor het jaar.
Het lijkt rekenwerk, maar het is vooral een kwestie van een keer goed opzetten. Daarna pas je alleen nog getallen aan.
Het budget verschuiven naar het moment van bestellen
Hier zit de valkuil voor veel kleine winkels. Je verkoopt in december, maar je koopt niet in december in. Voor seizoensartikelen bestel je soms maanden eerder, en een deel van je budget gaat dus eerder de deur uit dan de omzet binnenkomt.
Zet daarom naast elke maand twee kolommen: wanneer verkoop je het, en wanneer bestel je het. Kerstartikelen die in december verkopen, staan in je bestelkolom misschien in september of oktober. Voorjaarsartikelen die in april verkopen, in januari of februari.
Zo zie je meteen welke maanden zwaar worden voor je kas. Een maand waarin je veel bestelt en weinig verkoopt, is een maand waarin je reserve nodig hebt. Beter dat je dat in januari ziet dan in oktober.
Ruimte houden voor wat je niet kunt plannen
Een inkoopbudget dat elke euro vastlegt, breekt bij de eerste verrassing. Houd daarom een deel vrij voor drie dingen:
- Bijbestellen van wat beter loopt dan je dacht.
- Een partij die voorbijkomt en te goed is om te laten liggen, zoals een restpartij of een opruiming bij een leverancier.
- Een nieuw product of een nieuwe leverancier die je wilt proberen.
Hoe groot dat vrije deel is, kies je zelf. Een winkel met een vast assortiment heeft minder nodig dan een winkel die steeds iets nieuws wil laten zien. Belangrijk is dat het er staat, met een naam, zodat je niet je vaste inkoop opoffert voor een impuls.
Je inkoopbudget bijhouden tijdens het jaar
Een plan is pas nuttig als je het naast de werkelijkheid legt. Kijk aan het eind van elke maand:
- Hoeveel verkocht je echt, tegenover wat je verwachtte?
- Hoeveel kocht je in, tegenover je budget?
- Hoeveel voorraad ligt er, en is dat meer of minder dan je wilde?
Loopt het anders, pas dan de komende maanden aan. Verkoop je minder, schuif dan inkoop op of bestel kleiner. Verkoop je meer, kijk dan of je vrije deel genoeg is of dat je voor de drukke maanden extra moet vastleggen.
Een kwartier per maand is genoeg. Het verschil met inkopen op gevoel zit niet in het rekenen, maar in het moment waarop je een tekort of een overschot ziet aankomen.
Je inkoopplanning delen met je leveranciers
Een inkoopplanning werkt nog beter als je vaste leveranciers er een deel van kennen. Je hoeft je hele budget niet te laten zien. Maar een groothandel die weet dat je in september een grotere order voor de feestdagen plaatst, kan daar rekening mee houden in zijn eigen inkoop. Dan ligt het er als jij belt.
Stuur je belangrijkste leveranciers aan het begin van het jaar een korte lijst: welke maanden je meer bestelt, welke productgroepen dan vooral, en ongeveer hoeveel. Zeg er eerlijk bij dat het een verwachting is en geen bestelling. De meeste leveranciers zijn blij met een grove schatting, omdat ze anders helemaal niets weten.
Vraag er meteen bij hoe ver van tevoren ze jouw order willen hebben in de drukke maanden. Bij seizoensartikelen is dat vaak eerder dan je denkt. Zet die datum in je planning, in de kolom waarin je bestelt. Zo wordt je inkoopplanning geen papier dat in een la ligt, maar een afspraak die je leveranciers ook kennen.
Inkoop spreiden met vaste bestelmomenten
Wie zijn inkoop spreiden wil over het jaar, heeft het meeste aan vaste bestelmomenten. In plaats van te bestellen wanneer iets op is, kies je per leverancier een vaste dag: bijvoorbeeld elke twee weken op maandag, of elke eerste week van de maand.
Dat heeft drie voordelen. Je ziet je uitgaven in kleinere en regelmatige stappen in plaats van in een paar grote pieken. Je bundelt kleine bestellingen, zodat je minder vaak onder een drempel voor vrachtkosten uitkomt. En je leverancier weet wanneer hij je order kan verwachten.
Zet die vaste momenten in de bestelkolom van je budget. Daar zie je dan meteen welke weken samenvallen met een grote seizoensorder. Schuif in die maanden een vast moment op, zodat niet alles in dezelfde week de deur uit gaat.
Blijkt een vast moment te vaak, omdat je steeds weinig nodig hebt, maak het dan langer. Het ritme moet bij je winkel passen, niet andersom.
Je jaarbudget opdelen in een inkoopbudget per kwartaal
Een jaar is lang om in een keer te overzien. Deel je budget daarom ook op in een inkoopbudget per kwartaal. Per kwartaal zie je sneller of je op koers ligt, en een afwijking in het eerste kwartaal kun je in het tweede nog rechtzetten. Zet per kwartaal drie getallen naast elkaar: wat je wilde inkopen, wat je echt inkocht en wat er aan het eind op voorraad stond. Een kwartaal waarin je meer inkocht dan gepland, is een signaal om het volgende kwartaal kleiner te bestellen.
Leveranciers die bij je budget passen
Een inkoopbudget zegt ook iets over welke leveranciers bij je passen. Plan je vaak en klein te bestellen, dan zoek je groothandels die kleine partijen leveren. Wil je je kas rustig houden in de maanden waarin je veel bestelt, dan helpt een leverancier die op rekening levert.
Bij het zoeken op Grootmarkt kun je daar direct op letten: naast branche en plaats filter je op handelsvoorwaarden zoals kleine partijen of levering op rekening. Zoeken is gratis en vraagt geen account. Noem in je aanvraag hoe vaak je ongeveer wilt bestellen en in welke hoeveelheden. Dan weet de leverancier meteen of het bij hem past.
Een inkoopbudget maken kost je een middag. Daarna weet je het hele jaar waar je staat, en zie je de drukke maanden aankomen in plaats van dat ze je overvallen. Zoeken kost je niets. Beginnen ook niet.


